جمعه 21 مرداد 1390

داستان شق صدر«بخش اول»

   نوشته شده توسط: مهدی    

داستان دیگرى كه مورد بحث و ایراد قرار گرفته و در برخى از روایات و كتابهاى اهل سنت آمده داستان آن حضرت است،كه قبل از ورود در آن بحث باید این مطلب را تذكر دهیم كه بر طبق نقل اهل تاریخ رسول خدا(ص)حدود پنج سال در میان قبیله بنى سعد و در نزد حلیمه ماند بدین ترتیب كه پس از پایان دو سال دوران شیر خوارگى،حلیمه آن كودك راطبق قرار قبلى نزد آمنه و عبدالمطلب آورد ولى روى علاقه بسیارى كه به آن حضرت پیدا كرده بود با اصرار زیادى دوباره آن فرزند را از مادرش گرفته و به میان قبیله برد،و این جریان شق صدر به گونه اى كه نقل شده در سال هاى چهارم یا پنجم عمر شریف آن حضرت اتفاق افتاده است،و ما ذیلا اصل داستان را از روى كتاب هاى اهل سنت براى شما نقل كرده و سپس ایراد و اشكال آن را ذكر مى كنیم و از این رو مى گوئیم :
این داستان را بسیارى از محدثین و سیره نویسان اهل سنت روایت كرده اند مانند:« مسلم » در كتاب صحیح،در ضمن چندحدیث و ابن هشام در سیره و طبرى در كتاب تاریخ خود، و كازرونى در كتاب المنتقى و دیگران(1)،و ما در آغاز یكى از روایاتى را كه در صحیح مسلم آمده ذیلا براى شما نقل مى كنیم و سپس به بحث هاى جنبى و صحت و سقم آن مى پردازیم :
« روى مسلم بن حجاج عن انس بن مالك ان رسول الله(ص) اتاه جبرئیل و هو یلعب مع الغلمان فاخذه و صرعه،فشق عن قلبه فاستخرج القلب فاستخرج منه علقة فقال:هذا حظ الشیطان منك،ثم غسله فى طست من ذهب بماء زمزم،ثم لامه ثم اعاده فى مكانه ».

« و جاء الغلمان یسعون الى امه-یعنى ظئره- فقالوا:ان محمدا قدقتل فاستقبلوه و هو منتقع اللون،قال انس:و قد كنت ارى اثر ذلك فى صدره ».
یعنى مسلم از انس بن مالك روایت كرده كه روزى جبرئیل هنگامى كه رسول خدا(ص) با پسر بچگان بازى مى كرد نزد وى آمده و او را گرفت و بر زمین زد و سینه او را شكافت و قلبش را بیرون آورد و از میان قلب آن حضرت لكه خونى بیرون آورده و گفت:این بهره شیطان بود از تو،و سپس قلب آن حضرت را در طشتى از طلا با آب زمزم شستشو داده آن گاه آن را به هم پیوند داده و بست و درجاى خود گذارد ...
پسر بچگان به سوى مادر شیرده او آمده و گفتند:محمد كشته شد !
آن ها بسراغ او رفته و او را در حالى كه رنگش پریده بود مشاهده كردند !
انس گفته:من جاى بخیه ها را در سینه آن حضرت مى دیدم .
و در سیره ابن هشام از حلیمه روایت كرده كه گوید:آن حضرت به همراه برادر رضاعى خود در پشت خیمه هاى ما به چراندن گوسفندان مشغول بودند كه ناگهان برادر رضاعى او به سرعت نزد ما آمد و به من و پدرش گفت:این برادر قرشى ما را دو مرد سفید پوش آمده و او را خوابانده و شكمش را شكافتند و میزدند !
حلیمه گفت:من و پدرش به نزد وى رفتیم و محمد را كه ایستاده و رنگش پریده بود مشاهده كردیم،ما كه چنان دیدیم او را به سینه گرفته و از او پرسیدیم:اى فرزند تو را چه شد؟فرمود :دو مرد سفیدپوش آمدند و مرا خوابانده و شكمم را دریدند و به دنبال چیزى مى گشتند كه من ندانستم چیست؟
حلیمه گوید:ما او را برداشته و به خیمه هاى خود آوردیم(2) .و در هر دوى این نقل ها هست كه همین جریان سبب شد تاحلیمه آن حضرت را به نزد مادرش آمنه باز گرداند .
و این داستان تدریجا در روایات توسعه یافته تا آن جا كه گفته اند:داستان شق صدر در دوران زندگى آن حضرت چهار یا پنج بار اتفاق افتاده،در سه سالگى(همان گونه كه شنیدید)و در ده سالگى،و هنگام بعثت،و در داستان معراج...و در این باره اشعارى نیز از بعضى شعراى عرب نقل كرده اند (3) .و بلكه برخى از مفسران سوره انشراح و آیه « الم نشرح لك صدرك »را بر این داستان منطبق داشته و شان نزول آن دانسته اند.(4)


ایرادهائى كه به این داستان شده
این داستان به گونه اى كه نقل شده و شما شنیدید از چند جهت مورد خدشه و ایراد واقع شده :
1- اختلاف میان این نقل و نقل هاى دیگر در مورد علت بازگرداندن رسول خدا(ص) به مكه و نزد مادرش آمنه كه در این دو نقل همان گونه كه شنیدید سبب باز گرداندن آن حضرت همین جریان ذكر شده و این ماجرا طبق این دو روایت در سال سوم از عمر آن حضرت اتفاق افتاده،در صورتی كه در روایات دیگر و از جمله در همین سیره ابن هشام(ص167)
براى بازگرداندن آن حضرت علت دیگرى نقل كرده و آن گفتار نصاراى حبشه بود كه چون آن كودك را دیدند به یكدیگر گفتند ما این كودك را ربوده و به دیار خود خواهیم برد چون وى سرنوشت مهمى دارد ...
و سال بازگرداندن آن حضرت را نیز در روایات دیگر سال پنجم عمر آن حضرت ذكر كرده اند(5) و در كیفیت اصل داستان نیز میان روایت ابن هشام و طبرى و یعقوبى اختلاف است،چنان چه در سیرة المصطفى آمده و در روایت طبرى آمده است كه چند نفر براى غسل و التیام باطن آن حضرت آمده بودند كه یكى از آن ها امعاء آن حضرت را بیرون آورده و غسل داد و دیگرى قلب آن حضرت را و سومى آمده و دست كشید و خوب شد و آن حضرت را از زمین بلند كرد(6) كه همین اختلاف سبب ضعف نقل مزبور مى شود .
2- خیر و شر و خوبى و بدى قلب انسانى،از امور اعتقادى و معنوى است و چگونه با عمل جراحى و شكافتن قلب و شستشوى آن مى توان ماده شر و بدى را به صورت یك لخته خون بیرون آورد و شستشو داد؟و آیا هر انسانى مى تواند اینكار را انجام دهد؟و یا این غده بدى و شر فقط در سینه رسول خدا(ص) بوده و دیگران ندارند...؟و امثال این گونه سئوال ها؟و از این رو مرحوم طبرسى در مجمع البیان در داستان معراج فرموده :
« این كه روایت شده كه سینه آن حضرت را شكافته و شستشو دادند ظاهر آن صحیح نیست و قابل توجیه هم نیست مگر به سختى،زیرا آن حضرت پاك و پاكیزه از هر بدى و عیبى بوده و چگونه مى توان دل و اعتقادات درونى آن را با آب شستشو داد؟» (7)
و مسیحیان به همین حدیث تمسك كرده و گفته اند جز عیسى بن مریم هیچ یك از فرزندان آدم معصوم نیستند و همگى مورد دست برد شیطان واقع شده اند و تنها عیسى بن مریم بود كه چون فوق مرتبه بشرى و از عالم دیگرى بود مورد دستبرد وى قرارنگرفت !...
و از این گذشته چگونه این عمل چند بار تكرار شد و حتى پس از نبوت و بعثت آن بزرگوار باز هم نیاز به عمل جراحى
پیدا شد؟و آیا این غده هر بار كه عمل مى شد دوباره عود مى كرد و فرشته هاى الهى مجبور مى شدند به دستور خداى تعالى مجددا مبادرت به این عمل جراحى نموده و موجبات ناراحتى آن بزرگوار را فراهم سازند؟ ...
3- به گونه اى كه نقل شده این شكافتن و بستن به صورت اعجاز و خارق العاده بوده و همانند یك عمل جراحى و معمولى نبوده كه احتیاج به زمان و مدت و ابزار و وسائل جراحى و نخ و سوزن و بخیه كردن و غیره داشته باشد،و همان گونه كه مىدانیم معجزه از نشانه هاى نبوت و ابزار كار پیمبران الهى براى اثبات مدعاى آنان بوده و چگونه در حال كودكى آن حضرت چنین معجزه اى از آن حضرت صادر گردیده؟
مگر این كه بگوئیم از « ارهاصات » بوده همان گونه كه پیش از این در داستان اصحاب فیل گفته شد .

ادامه دارد...

منابع:
1- صحیح مسلم ج 1 ص 101-102،سیره ابن هشام ج 1 ص 164-165،طبرى ج 1 ص 575
المنتقى فى مولود المصطفى« الباب الرابع من القسم الثانى ».
2- سیره ابن هشام ج 1 ص 164-165.
3- الصحیح من السیرة ج 1 ص 83 .و پاورقى فقه السیرة ص 63
4- تفسیر مفاتیح الغیب فخر رازى ج 32 ص 2
5- بحار الانوار ج 15 ص 337 و 401
6- سیرة المصطفى ص 46
7- مجمع البیان ج 3 ص 395

منبع:کتاب درس هایی از تاریخ تحلیلی اسلام جلد 1


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic